Hội thảo đã tập trung phân tích, đánh giá vai trò then chốt của khoa học, công nghệ (KH&CN) và đổi mới sáng tạo (ĐMST) trong việc hiện thực hóa khát vọng phát triển của Việt Nam, đồng thời đề xuất các giải pháp đột phá cho giai đoạn tới.Tại hội thảo, các đại biểu đã thống nhất cao về những điểm cốt lõi sau:
- KH&CN và ĐMST là động lực trung tâm: Đây là yếu tố quyết định để Việt Nam vượt qua bẫy thu nhập trung bình, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế, từ đó đạt mục tiêu trở thành nước có thu nhập cao vào năm 2045.
- Chuyển đổi mô hình tăng trưởng: Việt Nam cần chuyển đổi mạnh mẽ từ mô hình tăng trưởng dựa vào yếu tố đầu vào (vốn, lao động giá rẻ, tài nguyên) sang mô hình dựa vào KH&CN và ĐMST.
- Phát triển hệ sinh thái ĐMST: Cần xây dựng một hệ sinh thái ĐMST quốc gia vững mạnh, bao gồm Nhà nước, viện nghiên cứu/trường đại học, doanh nghiệp và các tổ chức hỗ trợ.
- Tầm quan trọng của nhân lực: Nguồn nhân lực KH&CN chất lượng cao là yếu tố then chốt để thúc đẩy ĐMST.
Tại Hội thảocác tham luận và thảo luận tại hội thảo đã chỉ ra những thành tựu nhất định nhưng cũng không ít thách thức:
- Hạn chế về thể chế, chính sách:
+ Tính hành chính hóa: Cơ chế quản lý KH&CN còn nặng về hành chính, thủ tục rườm rà, thiếu linh hoạt, chưa tạo đủ động lực cho nhà khoa học và doanh nghiệp.
+ Chính sách tài chính: Cơ chế phân bổ, thanh toán, quyết toán kinh phí còn cứng nhắc, chưa khuyến khích đầu tư dài hạn, chấp nhận rủi ro và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
+ Bảo hộ SHTT: Hệ thống bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ còn một số bất cập, chưa thực sự là động lực để thúc đẩy sáng tạo và chuyển giao công nghệ.
- Nguồn lực đầu tư chưa tương xứng:
+ Ngân sách nhà nước: Mức chi cho KH&CN còn thấp so với các nước phát triển và một số nước trong khu vực, chưa đủ sức tạo đột phá.
+ Đầu tư tư nhân: Đầu tư của doanh nghiệp cho R&D và ĐMST còn hạn chế, chủ yếu là các doanh nghiệp FDI, các doanh nghiệp trong nước còn yếu.
+ Thị trường vốn: Thị trường vốn đầu tư mạo hiểm, quỹ đầu tư cho khởi nghiệp ĐMST còn non trẻ, thiếu các công cụ tài chính phù hợp.
- Năng lực nhân lực KH&CN:
+Số lượng và chất lượng: Số lượng và chất lượng nhân lực KH&CN, đặc biệt là các chuyên gia đầu ngành và nhân lực có khả năng thương mại hóa, còn chưa đáp ứng yêu cầu.
+ Chế độ đãi ngộ: Chính sách đãi ngộ chưa đủ hấp dẫn để thu hút và giữ chân nhân tài.
- Liên kết yếu giữa các chủ thể:
+ Khoảng cách giữa nghiên cứu và ứng dụng: Kết quả nghiên cứu từ các viện/trường đại học còn ít được ứng dụng vào sản xuất, kinh doanh.
+ Thiếu cầu nối: Các tổ chức trung gian hỗ trợ TMRNC còn yếu và thiếu.
- Hạ tầng KH&CN: Cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ nghiên cứu còn thiếu đồng bộ, chưa hiện đại.
Trên cơ sở phân tích thực trạng và thách thức, hội thảo đã đề xuất nhiều giải pháp và kiến nghị quan trọng:
1. Đổi mới mạnh mẽ thể chế, chính sách:
2. - Hoàn thiện khung pháp lý: Rà soát, sửa đổi, bổ sung các luật, nghị định, thông tư liên quan đến KH&CN và ĐMST theo hướng thông thoáng, linh hoạt, khuyến khích sáng tạo, chấp nhận rủi ro và thúc đẩy TMRNC.
- Đổi mới cơ chế tài chính:
+ Chuyển đổi từ cấp phát sang đặt hàng, đấu thầu cạnh tranh, khoán chi theo sản phẩm cuối cùng.
+ Đơn giản hóa thủ tục thanh toán, quyết toán, tập trung vào hiệu quả đầu ra.
+ Xây dựng chính sách ưu đãi thuế, tín dụng hấp dẫn cho doanh nghiệp đầu tư vào R&D, ĐMST và TMRNC.
+ Phát triển các quỹ đầu tư mạo hiểm, quỹ vốn mồi, cơ chế bảo lãnh tín dụng cho các dự án KH&CN có tiềm năng.
+ Bảo hộ SHTT: Tăng cường hiệu quả thực thi quyền sở hữu trí tuệ, tạo môi trường an toàn cho các hoạt động sáng tạo và chuyển giao công nghệ.
- Tăng cường đầu tư và đa dạng hóa nguồn vốn:
+ Tăng ngân sách: Nâng mức đầu tư từ ngân sách nhà nước cho KH&CN và ĐMST, tập trung vào các lĩnh vực ưu tiên quốc gia.
+ Huy động xã hội hóa: Có chính sách khuyến khích mạnh mẽ hơn nữa đầu tư của doanh nghiệp, các tổ chức, cá nhân vào KH&CN và ĐMST.
+ Hợp tác quốc tế: Tích cực tìm kiếm và thu hút các nguồn vốn, công nghệ, kinh nghiệm từ các đối tác quốc tế.
- Phát triển và trọng dụng nhân tài:
+ Đào tạo chất lượng cao: Đổi mới chương trình đào tạo tại các trường đại học, viện nghiên cứu theo hướng liên ngành, gắn kết với nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp và thị trường.
+ Chính sách đãi ngộ: Xây dựng chính sách đãi ngộ đặc thù, đủ sức hấp dẫn để thu hút, trọng dụng và giữ chân các nhà khoa học, chuyên gia giỏi.
+ Khuyến khích khởi nghiệp: Tạo môi trường thuận lợi cho các nhà khoa học, sinh viên khởi nghiệp dựa trên kết quả nghiên cứu.
- Thúc đẩy liên kết "ba nhà" và xây dựng hệ sinh thái:
+ Cơ chế kết nối: Xây dựng các cơ chế, nền tảng hiệu quả để gắn kết chặt chẽ giữa Nhà nước, viện nghiên cứu/trường đại học và doanh nghiệp trong toàn bộ chu trình ĐMST (từ nghiên cứu đến ứng dụng và thương mại hóa).
+ Phát triển tổ chức trung gian: Đầu tư phát triển các vườn ươm công nghệ, trung tâm ươm tạo doanh nghiệp KH&CN, các tổ chức dịch vụ tư vấn, môi giới công nghệ.
+ Văn hóa ĐMST: Xây dựng và lan tỏa văn hóa chấp nhận rủi ro, khuyến khích thử nghiệm, thất bại và học hỏi trong toàn xã hội.
